प्रवास
वाढता पूल
इंजिनिअरला पुलाचं कुतूहल वाटणं साहजिक आहे. जिवंत मुळांचा पूल असेल तर त्याचा विचार डोक्यातून काढणं थोडं कठीण जातं. नोंग्रियाटला जाताना दुमजली मुळांचा पूल आधीच कुतूहलाचा विषय झाला होता. एखादी रचना उपयोगाची होईपर्यंत वाढवावी लागते आणि पुढच्या पिढ्या ते काम चालू ठेवतात, या कल्पनेत मन अडकलं.
मला परिचयाच्या असलेल्या कामात पूर्ण होणं महत्त्वाचं असतं. आराखडा, बांधकाम, तपासणी, मग काम सुपूर्द करणं. त्यानंतर देखभाल. जिवंत मुळांच्या पुलात हे टप्पे वेगळे काढणं कठीण होतं. पूल ज्या जिवंत मुळांपासून बनतो, ती अजून वाढत असतात. ते जपणारी माणसंही पूल वापरता येत राहण्याचा भाग असतात. यात तांत्रिक कुतूहल आहे; एक अवघड प्रश्नही आहे. आपल्या हातून पुढे जाणारी रचना नंतरच्या माणसांकडून काय मागते?
कुंड आणि धबधब्याने माझ्या इंजिनिअरच्या विचारांना थोडी स्पर्धा दिली. एखादी जागा समजून घ्यायला जावं आणि तिथे पाण्यातही उतरता यावं, यात वेगळीच मजा आहे. खडक, मुळांच्या खाली पाण्यातली माणसं, गडद दगडांमधला पांढरा धबधबा—हेही माझ्या मेघालयच्या प्रवासातलं आहे. केवळ हुशार रचना आठवली तर त्या सहलीवर अन्याय होईल.
तरी मन पुलाकडे परत येतं. खासी समुदायांनी जिवंत मुळांची समज आणि सातत्याने केलेली काळजी यातून उपयोगाची गोष्ट घडवली आहे. या नात्यातलं शहाणपण मला भावतं. मुळांकडून काय शक्य आहे हे समजून घ्यावं लागतं; स्वतःच्या तातडीच्या समाधानापलीकडचा काळही विचारात घ्यावा लागतो. इंजिनिअर म्हणून उपाय चालतो का, हे मी विचारतो. इथे प्रश्न पुढे जातो: तो चालत कसा राहतो, आणि कुणामुळे?
हा प्रश्न माझ्यासोबत घरी आला. सुरुवाती आपल्याला आवडतात: कल्पना, आराखडा, पहिला नीट जमलेला परिणाम. मला आता त्यानंतरचंही कुतूहल वाटतं. नवेपणा संपल्यावरही कुणाला तरी ती गोष्ट जपावी लागते. नोंग्रियाटमध्ये ते चालू राहणारं काम रचनेतच सामावलेलं आहे. एखादी गोष्ट पूर्ण झाल्याचं जाहीर करण्याची आवड असलेल्या जगात परतताना सोबत आणावी अशी ही एक सुंदर अडचण आहे.